Onder de naam ‘Het Waterplan Werkt’ brengt een aantal bewoners in beeld wat er speelt rondom water in Oosterwold. Het project Flamingopoort bestaat uit 36 huizen die elk een eigen tuin hebben. Daarnaast is er een gezamenlijke tuin die voornamelijk wordt gebruikt voor stadslandbouw. Bewoners Alex en Wijnand vertellen meer over de uitdagingen die er zijn rondom water en hoe ze hiermee omgaan.
De meeste Oosterwolders zullen niet meteen weten wat of waar Flamingopoort is. Flamingopoort is een gebied in Veld C, van ongeveer 3 hectare, doorkruist door de Isaac Newtonstraat. Door een projectontwikkelaar zijn 36 geschakelde woningen in 4 blokken en 2, 2 onder 1 kap units aan weerszijden van de weg gebouwd. Elke woning heeft direct aan de woning een eigen tuin van 30 tot 43 meter diep en daarachter de gemeenschappelijke grond. In de eigen tuin is geen stadslandbouw verplichting, toch wordt het wel vaak als zodanig gebruikt. Onze communicatiewerkgroep werd warm ontvangen door Alex (ex bestuurslid) en Wijnand, Voorzitter van de VvE die alleen over de gemeenschappelijke grond gaat. De gemeenschappelijke grond – ongeveer 2 hectare – wordt ingericht met voornamelijk stadslandbouw.
Geleidelijke ontwikkeling
Drie jaar geleden is gestart met aanleg van windsingels langs de randen van het gebied, met (bijna) gratis boompjes via stichting Heg en Landschap en Bomen.nu. Deze singel functioneert tegelijkertijd als voedselbos. Verder is er in die periode een grindpad achter de tuinen met een bomenrij geplaatst om een mooie overgang te creëren tussen privétuinen en gemeenschappelijke grond. De afgelopen twee jaar is een basisindeling van het zogenaamde landgoed Flamingopoort, uitgewerkt en aangelegd. Dit is een basisstructuur van paden, bomen en struiken. Verder is er geïnvesteerd in een minitrekker en gereedschap om dit alles te onderhouden. Bewoners hebben verder nog 10 meter achter hun tuinen beschikbaar gekregen voor uitvoering van individuele stadslandbouw. Hiervan wordt toenemend gebruikt gemaakt veelal samen met de directe buren. Op een stuk grond van het terrein wordt samengewerkt met een boomkweker. Dat is meteen ook een goed en vakkundig contact. Met hem wordt kennis gedeeld en hij geeft b.v. cursussen enten en snoeien. Schaapjes van de buren begrazen het terrein. En is er contact met een lid van de bijenvereniging Bijmere voor de eventuele plaatsing van een bijenkast in de windsingels.
Van leek naar pro in kleine stappen
Alex windt er geen doekjes om: de populatie van Flamingopoort is gemiddeld wat ouder, de meesten hebben nog nooit zelf verbouwde groente gegeten en niet iedereen heeft groene vingers. Toch is er nu ook een groep bewoners die een moestuin op de gemeenschappelijke grond wil gaan starten. Dit is een gefaseerd plan, waarbij begonnen wordt met structuur, vertrouwde toepassing van verbouwen van voedsel en daarnaast wordt kleinschalig geëxperimenteerd met nieuwe gewassen of vormen (zoals mengteelt of permacultuur, etc.), wat daarna uitgebreid kan worden.
Inspiratie
De docuserie “Droomdorp” over de ontwikkeling en realisatie van het Eemgoed was een feest van herkenning, vertellen Wijnand en Alex. Er waren op een gegeven moment veel ideeën maar er werd niet tot besluiten gekomen. Er moest duidelijkheid komen: Plannen eerst goed uitwerken, heldere stappen maken en duidelijkheid geven over wijze van uitvoering, kosten en onderhoud. Deze door bewoners uitgewerkte plannen worden initiatieven genoemd en worden meermaals rondgestuurd voor input overige bewoners. Pas wanneer plannen op deze wijze volledig uitgewerkt zijn worden deze voorgelegd en in stemming gebracht tijdens een ALV. Verder wordt er samengewerkt in groepen zonder verdere hiërarchie. Er zijn algemene richtlijnen voor de werkgroepen en verder is iedereen hierbinnen gelijk en heeft de ruimte om datgene te doen wat bij hem of haar past. Om de sfeer goed te houden is het belangrijk dat mensen zich betrokken en gehoord voelen.
Relatie waterwerkateliers
Toen het eerste jaar – de zomer van 2022 – de nieuwe aanplant de droge zomer niet overleefde en de aangelegde sloot drooggevallen was werd al duidelijk dat droogte in de zomer een onderwerp was. Vorige winter werd ook duidelijk dat met veel regen en woningen die 20 cm lager zijn gebouwd dan het geadviseerde peil, er mogelijk ook maatregelen genomen moesten worden tegen te veel water.
Door één van de bewoners werd het bestuur geattendeerd op de waterwerkateliers en de mogelijkheid om een pilot te starten. Vooral de inspiratiebijeenkomst met Jos Willemsen heeft heel erg geholpen om mensen enthousiast te maken. Deze bijeenkomst is gebruikt als ‘kapstok’ door er een bewonersbijeenkomst aan vast te plakken.
Naar aanleiding van het Waterplan (uitkomst van de waterwerkateliers) heeft het bestuur contact opgenomen met de gemeente. Door uiteindelijk een groepje van 7 bewoners is in een pilot nagedacht en gesproken met vertegenwoordigers van de gemeente Almere en ondersteunende bureaus EMMA en Sweco over verbetering van het waterbeheer in en rondom Flamingopoort. Dit was een goed leerproces. Ook werd duidelijk wat niet haalbaar was. Daardoor ontstond er tijdens de 2e helft van het proces ook meer begrip voor elkaars standpunten.
Plan
Gezamenlijk zijn een drietal doelstellingen geformuleerd en aantal maatregelen om deze doelen te behalen.
Doelstellingen en maatregelen
- Verbeteren waterbeheer in de zomer en voorkomen wateroverlast in de winter
- Aanleggen stuw in de eigen sloot op kant A van Flamingopoort
- Aansluiting sloot op de verlegde Kievitstocht of schouwsloot is niet haalbaar gebleken.
- Stimuleren droogtebestendigheid door creëren zelfvoorzienend en vochtvasthoudend ecosysteem
- Verbeteren grond en vochtregulatie door beplanting. Hiervoor is een groen groep gestart bestaande uit 10 bewoners die de verdere ontwikkeling van het landgoed voor hun rekening nemen.
- Voorkomen noodzaak gebruik drinkwater voor bewatering tijdens langdurige droogte
- Aanleg van vier waterputten met handpomp, hiervoor is een bewonersinitiatief uitgewerkt en in stemming gebracht.
- Dieper uitgraven (> 3 mtr) van sloten of wadi’s. Hiervoor is niet gekozen wegens beperkingen toegankelijkheid.
- Putten slaan
Om tijdens droogte geen drinkwater te hoeven gebruiken, is een mogelijkheid om waterputten aan te leggen. Hiervoor geldt een meldingsplicht bij het waterschap.
Voordeel van het slaan van putten: Onafhankelijkheid. Je bent voor watertoevoer niet afhankelijk van de medewerking van medebewoners/verenigingen buiten Flamingopoort. Verder voorkomt het geen of onvoldoende kwaliteit water bij langere periodes van droogte en daarmee noodzaak tot gebruik van op dat moment schaars en kostbaar leidingwater.
Nadeel van het slaan van putten: Een risico van putten is dat het water te veel zout of ijzer kan bevatten. Dit verschilt per plek en weet je pas als de put geboord is. IJzer in het water oxideert en geeft bruin af, maar is volgens Alex niet schadelijk voor de planten/bomen. Zout is wel schadelijk voor de planten.
In Oosterwold gelden beperkingen voor het boren van putten, onder andere vanwege de bescherming van drinkwater. Hoe diep je mag boren verschilt per locatie. Het is belangrijk om je daar goed in te verdiepen voordat je keuzes maakt.
Hoe gaan ze met dit risico om? Het risico is onderzocht bij buren die putten hebben geslagen.
Deze putten leveren bruikbaar water. Op één plek zat ijzer in het putwater, maar dat nam na verloop van tijd af.
De putten worden primair bediend met handpompen. Het pompwater is daardoor ook te gebruiken voor de privé tuinen. Over de plaats van die pompen is goed nagedacht. Bereikbaar voor iedereen en zodat je niet ver hoeft te lopen met een volle emmer. Alle putten hebben ook een aansluitmogelijkheid voor een elektrische pomp. Daarvan wordt er één aangeschaft. Deze kan worden ingezet als het bewateren van grote oppervlakken noodzakelijk is.
Hoe verder
De ALV waar over deze plannen moet worden gestemd moet nog komen. Daar gaat de definitieve keuze gemaakt worden. Als de plannen worden goedgekeurd kan het verder snel gaan. Alle offertes voor de plannen zijn al gereed. In de toekomst zijn aanpassingen door opgedane ervaring natuurlijk altijd mogelijk.
Geleerde lessen
- Beslis niet te snel, neem de tijd om plannen goed uit te werken en zoveel mogelijk bewoners te betrekken.
- Over stadslandsbouw en generatieve landbouw: begin met experimenteren, kijk wat werkt en hoe het werkt. Praat met mensen over wat werkt, neem hun suggesties mee, wisselwerking is belangrijk.
De communicatiewerkgroep
De werkgroep opereert zelfstandig, in samenwerking met de gemeente en waterschap. Heb je vragen of opmerkingen, mail dan naar de communicatiewaterwerkgroep Oosterwold: Waterplan.Oosterwold@gmail.com.